TS Đỗ Diệu Hương - Phó Giám đốc Trung tâm Chiến lược và Chính sách chia sẻ tại Diễn đàn. (Ảnh: PV)
Xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu đang mở ra cơ hội lớn cho Việt Nam. Tuy nhiên, để doanh nghiệp (DN) Việt có thể tận dụng cơ hội này, cần sự vào cuộc đồng bộ, chuyển trọng tâm từ hỗ trợ riêng lẻ sang xây dựng năng lực đáp ứng yêu cầu của chuỗi cung ứng.
Phát triển nhà cung cấp cho chuỗi cung ứng
Tại Diễn đàn “Chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu và cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam” (tổ chức ngày 18/9/2026), TS Đỗ Diệu Hương - Phó Giám đốc Trung tâm Chiến lược và Chính sách (Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới) cho rằng, trong bối cảnh yêu cầu của chuỗi cung ứng đang mở rộng, từ chất lượng, chi phí, giao hàng đến dữ liệu, truy xuất nguồn gốc, carbon và môi trường, vấn đề không chỉ là DN hiện có những năng lực nào, mà quan trọng hơn là những năng lực đó còn cách bao xa so với ngưỡng cần thiết để gia nhập, duy trì và nâng cấp vị trí trong chuỗi.
“Một DN muốn tham gia chuỗi thường phải đáp ứng đồng thời nhiều điều kiện về chất lượng, giá thành, công suất, giao hàng, dữ liệu và tuân thủ. Vì vậy, hỗ trợ riêng lẻ một yếu tố có thể cải thiện một phần năng lực nhưng chưa chắc giúp DN vượt qua ngưỡng đánh giá của khách hàng. Cách tiếp cận phù hợp hơn là chuyển từ câu hỏi “có những công cụ gì để hỗ trợ” sang “chuỗi đang cần gì và DN còn thiếu năng lực nào để đáp ứng yêu cầu đó” - bà Hương nói.
Theo đó, phát triển nhà cung cấp cần bắt đầu từ nhu cầu mua hàng và yêu cầu của DN dẫn dắt. Từ nhu cầu cụ thể về sản phẩm, linh kiện, nguyên liệu hoặc dịch vụ, có thể xác định các yêu cầu đối với nhà cung cấp, tìm kiếm DN trong nước có tiềm năng, đánh giá khoảng cách so với tiêu chuẩn và xây dựng lộ trình nâng cấp. Các công cụ về công nghệ, nhân lực, dữ liệu, tiêu chuẩn hay tài chính sau đó được lựa chọn và phối hợp theo khoảng cách cần xử lý, thay vì triển khai thành những hoạt động tương đối độc lập.
Bà Hương cho biết thêm, kinh nghiệm quốc tế cho thấy các chương trình phát triển nhà cung cấp thường vận hành hiệu quả hơn khi có một cơ quan đầu mối kết nối trực tiếp DN dẫn dắt với nhà cung cấp theo từng ngành cụ thể. Ví dụ, ở Malaysia, chương trình phát triển nhà cung cấp chủ trì đã kết nối các tập đoàn như Infineon hay Hyundai với nhà cung cấp trong nước theo từng chuỗi. Ở Thái Lan, Ủy ban Đầu tư vận hành các hoạt động liên kết công nghiệp và kết nối cung - cầu, gắn trực tiếp với yêu cầu nội địa hóa của từng ngành. “Đây là những mô hình tham chiếu hữu ích khi tổ chức các hợp phần phát triển nhà cung cấp theo chuỗi/ngành tại Việt Nam” - bà Hương đề xuất.
Đồng thời, theo bà Hương, liên kết không nên chỉ hướng tới quan hệ trực tiếp giữa DN nhỏ và vừa với các tập đoàn đa quốc gia. Bởi không phải mọi DN đều có thể ngay lập tức trở thành nhà cung cấp trực tiếp cho DN dẫn dắt. Cần phát triển mạng lưới nhà cung cấp nhiều tầng, trong đó các DN hạt nhân và những nhà cung cấp trong nước đã có năng lực cao hơn vừa tham gia chuỗi với tư cách nhà cung cấp, vừa tạo thị trường và truyền dẫn yêu cầu kỹ thuật tới các DN ở tầng dưới. Cấu trúc này tạo ra lộ trình thực tế hơn để DN nhỏ và vừa tích lũy kinh nghiệm, công nghệ và năng lực quản trị trước khi tiến tới những quan hệ cung ứng có yêu cầu cao hơn.
Phải chủ động nâng tầm năng lực
Trước xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, bà Lê Thị Duyên Hải - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Tư vấn thuế Việt Nam đề xuất chuyển trọng tâm chính sách thuế từ “thu hút đầu tư” sang “nâng cấp năng lực DN Việt”. Theo đó, bà Hải đưa ra 8 nhóm giải pháp, trong đó, nhấn mạnh tăng cường ưu đãi R&D, cho phép khấu trừ thuế 10 - 20% và chuyển phần chưa khấu trừ hết sang các năm tiếp theo, qua đó hỗ trợ cả DN chưa có lợi nhuận.
Đáng chú ý, bà Hải đề xuất cần thiết kế ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) cho chuỗi cung ứng, với thuế suất 10 - 12% hoặc giảm thuế trên phần doanh thu tăng thêm đối với DN Việt đáp ứng tiêu chuẩn cung ứng cho các tập đoàn đa quốc gia; hỗ trợ DN tiếp nhận các đơn hàng dịch chuyển, thông qua các gói ưu đãi về khấu hao nhanh, giảm 10% thuế đầu tư máy móc và ưu đãi thuế TNDN trong 3 - 5 năm đối với các hợp đồng cung ứng mới.
Theo bà Hải, tổng thể các chính sách cần được thiết kế theo hướng minh bạch, dễ quản lý, phù hợp cam kết quốc tế và bảo đảm tính trung lập của thuế, qua đó tạo động lực thực chất để DN Việt Nam nâng cao năng lực và tham gia hiệu quả hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
GS.TS Hoàng Văn Cường - nguyên Ủy viên Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội cho rằng, để tận dụng xu thế dịch chuyển chuỗi cung ứng, Việt Nam phải nâng cao năng lực làm chủ các luồng logistics và vận tải để biến lợi thế địa kinh tế thành giá trị thực, thay vì chỉ khai thác mặt bằng hay cho thuê hạ tầng. Bên cạnh đó, các chính sách ưu đãi đầu tư nước ngoài (FDI) phải gắn chặt với kết quả đầu ra, cụ thể là hiệu quả đào tạo, chuyển giao công nghệ và kết nối DN Việt Nam vào chuỗi cung ứng.
Về phía DN trong nước, bản thân các đơn vị nội địa phải chủ động nâng tầm năng lực để song hành cùng khối FDI. Thay vì cố gắng tham gia vào tất cả các khâu (như sản xuất toàn bộ phần cơ khí của robot), DN Việt nên tập trung vào các khâu thế mạnh hoặc còn khoảng trống mang giá trị gia tăng cao (như trí tuệ, phần mềm điều khiển). Từ việc liên kết song hành, DN sẽ từng bước hấp thụ, cải tiến và tiến tới tự chủ phát triển công nghệ mới.
Nguồn: https://baophapluat.vn/doanh-nghiep-viet-can-tan-dung-xu-huong-dich-chuyen-chuoi-cung-ung-toan-cau.html
Viết bình luận