Từ phiên chất vấn và trả lời chất vấn tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, một lần nữa cho thấy sức nặng của hoạt động chất vấn không chỉ nằm ở những câu hỏi thẳng thắn, trả lời trách nhiệm mà còn ở khả năng nhận diện đúng điểm nghẽn, xác định rõ trách nhiệm và thúc đẩy hành động. Thực tiễn nghị trường gợi mở nhiều kinh nghiệm thiết thực để HĐND các cấp, nhất là cấp xã tiếp tục đổi mới hoạt động chất vấn theo hướng thực chất, sắc bén.

Thủ tướng Lê Minh Hưng trả lời chất vấn tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI. Ảnh: Phạm Thắng
Đúng vấn đề, khơi trúng điểm nghẽn
Điểm đáng chú ý của phiên chất vấn và trả lời chất vấn lần là việc lựa chọn hai nhóm vấn đề có ý nghĩa chiến lược, tác động trực tiếp đến năng lực phát triển của đất nước: lĩnh vực tài chính và khoa học, công nghệ - những vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng điều hành và triển vọng phát triển. Khi nguồn lực đầu tư công chưa được khơi thông, dữ liệu chưa đồng bộ, cơ chế triển khai khoa học, công nghệ còn vướng mắc, câu hỏi đặt ra không đơn thuần là trách nhiệm của một bộ, ngành, mà là năng lực tổ chức thực hiện các chủ trương, chính sách lớn của Nhà nước.
Trước đó, tại các phiên thảo luận ngày 30 và 31/10, đã có 19 đại biểu phát biểu về các vấn đề thuộc lĩnh vực tài chính và 11 đại biểu đề cập lĩnh vực khoa học, công nghệ. Sự kết nối này tạo nên tính liên tục giữa thảo luận, giám sát và chất vấn; đồng thời cho thấy những vấn đề được lựa chọn đã được đại biểu theo dõi, phân tích và nhận diện từ thực tiễn. - Đại biểu Nguyễn Thùy, Phó Trưởng ban Kinh tế - Ngân sách HĐND xã Mai Phụ, Hà Tĩnh phân tích.
Những câu hỏi cụ thể tại nghị trường cho thấy sức nặng của vấn đề chất vấn và cách tiếp cận có chiều sâu. Về đầu tư công, ĐBQH Tráng A Dương (Lào Cai) chỉ ra nghịch lý nơi thiếu vốn cho công trình thiết yếu, nơi được giao vốn lại không giải ngân hết; yêu cầu làm rõ trách nhiệm từ khâu phân bổ, điều hành đến tổ chức thực hiện. ĐBQH Tạ Văn Hạ (Đà Nẵng) đi sâu vào tình trạng nhà thầu trúng thầu nhưng không trực tiếp thi công, qua nhiều tầng nấc trung gian làm tăng chi phí, ảnh hưởng tiến độ và chất lượng công trình. Ở lĩnh vực khoa học, công nghệ, ĐBQH Nguyễn Thị Thu Dung (Hà Nội) đặt vấn đề ngân sách năm 2026 dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tăng hơn 7 lần, lên 95.000 tỷ đồng, dự kiến năm 2027 là 120.000 tỷ đồng, nhưng khả năng giải ngân vẫn còn hạn chế…
Điểm chung trong các chất vấn là lấy số liệu để nhận diện đúng điểm nghẽn, truy nguyên nhân và địa chỉ trách nhiệm, thay vì dừng ở phản ánh hiện tượng. Đây cũng là kinh nghiệm thiết thực để đại biểu HĐND vận dụng: lựa chọn những vấn đề gắn trực tiếp với đời sống dân sinh và thẩm quyền quản lý ở địa phương; chuẩn bị kỹ hồ sơ, số liệu, đối chiếu giữa cam kết với kết quả thực hiện; đặt câu hỏi rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ yêu cầu khắc phục. Khi đó, chất vấn mới thực sự trở thành công cụ thúc đẩy giải quyết vấn đề, chứ không chỉ là hoạt động hỏi - đáp tại kỳ họp.
Hỏi trúng trọng tâm, tranh luận đến cùng
Sức hấp dẫn của phiên chất vấn còn thể hiện ở điều hành khoa học, kiểm soát chặt thời gian: đại biểu có tối đa 1 phút đặt câu hỏi, người trả lời 3 phút và tranh luận không quá 2 phút. Với 65 đại biểu chất vấn, 7 đại biểu tranh luận, yêu cầu đặt ra là câu hỏi phải ngắn gọn, có trọng tâm, dựa trên căn cứ cụ thể. ĐBQH Trịnh Xuân An (Đồng Nai) dẫn số liệu cắt giảm 87,3% thủ tục hành chính, giảm 53,52% chi phí tuân thủ, nhưng nhấn mạnh thước đo cải cách phải là mức độ thuận lợi và chi phí thực tế doanh nghiệp được giảm. ĐBQH Tạ Văn Hạ (Đà Nẵng) tiếp tục tranh luận về tình trạng nhiều tầng nấc trung gian trong thi công dự án; Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn thừa nhận bán thầu là một nguyên nhân chủ quan ảnh hưởng tiến độ giải ngân.
Ở lĩnh vực khoa học, công nghệ, đại biểu Chu Lương Trí (Quảng Ninh) đề nghị bên cạnh công nghệ chiến lược cần chú trọng công nghệ thiết yếu, có khả năng ứng dụng ngay vào sản xuất và đời sống. Bộ trưởng Vũ Hải Quân thống nhất cần triển khai song song hai hướng này. Đại biểu Trần Nhật Minh (Nghệ An) đối chiếu cam kết tại Nghị quyết số 173 với thực tế đến hết quý III/2026 vẫn còn 215 thôn, bản chưa được phủ sóng di động. Những dẫn chứng cho thấy tranh luận có thể làm rõ hơn vấn đề, đối chiếu trách nhiệm với cam kết và thúc đẩy người trả lời giải trình đến cùng.
“Từ thực tiễn này, đại biểu HĐND có thể vận dụng cách chuẩn bị kỹ hồ sơ, chọn số liệu tiêu biểu, đặt câu hỏi ngắn gọn vào nội dung chưa rõ; đồng thời sử dụng quyền tranh luận khi câu trả lời chưa đi vào trọng tâm. Với những vấn đề liên quan nhiều lĩnh vực, cần làm rõ trách nhiệm phối hợp, không để việc giải trình dừng ở phạm vi riêng lẻ của từng cơ quan.” - đại biểu Trần Tuấn Anh, HĐND Phường 1, Lâm Đồng chia sẻ.
Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng trực tiếp giải trình những vấn đề thuộc trách nhiệm điều hành chung của Chính phủ cũng cho thấy yêu cầu làm rõ trách nhiệm ở đúng cấp độ. Giá trị của chất vấn vì thế không nằm ở số lượng câu hỏi, mà ở việc vấn đề được làm sáng tỏ, trách nhiệm được xác định và cam kết được theo dõi đến kết quả cuối cùng. Đây cũng là hướng đổi mới hoạt động chất vấn của HĐND trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương 2 cấp: hỏi đúng vấn đề cử tri quan tâm, truy rõ trách nhiệm và giám sát đến khi có chuyển biến thực chất.
Nguồn: https://daibieunhandan.vn/ky-nang-chat-van-nhin-tu-phien-chat-van-tai-ky-hop-thu-hai-quoc-hoi-khoa-xvi-bai-1-xac-lap-giai-phap-thuc-day-chuyen-bien-thuc-chat-10443598.html



Viết bình luận